Deel dit artikel:
update 18/07/2025
(vergelijk: overzicht 2023)
" Nu investeren of ga anders alvast russisch leren"
defensie uitgaven 2024 en de nieuwe navo-norm
oekraïne en Navo vergeleken
met Rusland (en China)
In dit artikel:
- Een overzicht van de militaire uitgaven in 2024 van de NAVO en Oekraïne vergeleken met Rusland en China, op basis van de jaarlijkse update van het Stockholm International Peace Research Institute, aangevuld met een vergelijking van manschappen en materieel op basis van het International Institute for Strategic Studies.
- Een analyse van de voorgenomen verhoging van de uitgaven naar de nieuwe NAVO-norm van 3,5%
- Een overzicht van de militaire hulp aan Oekräine over de afgelopen 3 jaar.
Samenvatting conclusies:
- Er is sprake van een forse toename van de Russische uitgaven naar 7% van het BBP.
- Oekraïne lijkt aan de rand van haar financiële mogelijkheden beland en kreeg de afgelopen jaren erg weinig steun van grote Europese NAVO lidstaten.
- De NAVO is ook zonder de Amerikanen de Russen nog steeds ruimschoots de baas. Of je nu kijkt naar financiële uitgaven of naar manschappen en materiaal.
- De NAVO geeft op dit moment al drie keer zoveel uit aan defensie dan Rusland en China samen. Dat wordt vier keer zoveel.
- De nieuwe NAVO norm van 3,5% is er niet zozeer op gericht om de Russische dreiging tegen te gaan, maar bedoeld om een mondiale tweefrontenoorlog te voorkomen door forse afschrikking.
- De nieuwe wereldwijde wapenwedloop komt in een stroomversnelling met de grootste stijging van militaire uitgaven sinds de Koude Oorlog.
Bron: Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI)
Militaire uitgaven Europese lidstaten NAVO en Rusland fors toegenomen
Om te beginnen, bij deze een overzicht van de militaire uitgaven in 2024 van de NAVO en Oekraïne vergeleken met Rusland en China, op basis van de jaarlijkse update van het Stockholm International Peace Research Institute. De wapenuitgaven van de NAVO zijn in 2024 bij het gros van de lidstaten opgeschroefd naar het (oude) normgetal van 2% van het BBP.
De Russen hebben zelf afgelopen jaar hun uitgaven extra verhoogd van 5,9% naar 7,1% van het BBP. De uitgaven van Oekraïne bedragen voor het tweede jaar op rij meer dan een derde van het BBP. (In dit bedrag heeft het SIPRI de militaire hulp van andere landen niet meegenomen. Verderop meer daarover.)
Sinds de Russische inval in de Oekraïne zijn de jaarlijkse militaire uitgaven van de NAVO met een kwart toegenomen, terwijl de Russen ze bijna hebben verdubbeld.
China heeft aangekondigd het militaire budget voortaan met 7% per jaar te laten groeien. De Verenigde Staten hebben in 'the big beautifull bill' een stijging van 13% voor 2026 opgenomen.
Toename militaire uitgaven NAVO-Oekraïne-Rusland-China in de afgelopen 4 jaar.
Bij de NAVO zijn de uitgaven van tussentijds toegetreden leden Finland en Zweden in alle jaren erbij gerekend. Bron: SIPRI database
Een nieuwe NAVO norm
Op de NAVO top in Den Haag is nu een nieuwe norm afgesproken van 3,5%. (De officiële NAVO norm van 5% bevat als extra 1,5% voor investeringen in 'defensie gerelateerde' infrastructuur, zoals havens, wegen, communicatieverbindingen et cetera.)
Zodra alle budgetten van de lidstaten zijn opgekrikt naar 3,5%, gaat de NAVO jaarlijks nog eens zo'n $ 400 miljard extra uitgeven. Onderstaande tabel geeft een overzicht per NAVO lidstaat.
Toelichting tabel:
- vermeld zijn alle NAVO lidstaten, behalve IJsland, dat geen eigen leger heeft
- Finland (2023) en Zweden (maart 2024) zijn net toegetreden. Het is een serieuze versterking van de NAVO: hun uitgaven zijn gelijk aan 12,5% van het militaire budget van Rusland.
- in de rechtertabel is berekend wat er gebeurd als alle lidstaten minstens 3,5% van het BBP zouden uitgeven; indien een land reeds deze norm haalt, staat er gewoon het huidige budget
- de weergave in dollars geeft een vertekend beeld door sterke wisselkoersfluctuaties, die momenteel wel heel sterk zijn. Bij euro's gaat het om zo'n 5%, bij de koers van de Russische roebel en de Chinese Yuan kan het al snel zo'n 10% naar afwijken. (Naar boven of beneden.)
- het SIPRI houdt sowieso een slag om de arm bij de budgetten van Rusland en China. De financiering is voor een deel in nevelen gehuld.
Rusland versus Oekraïne-NAVO
Het lijkt erop dat Rusland in 2024 nog eens fors meer is gaan uitgeven met de bedoeling een beslissing te forceren. De herverkiezing van Trump tot Amerikaanse president zal hier een extra impuls aan hebben gegeven.
Bij de NAVO zijn ze hier kennelijk nogal van geschrokken. Het hele verhaal rond het verhogen naar de 3,5% norm is er op gebaseerd dat er een enorme reorganisatie plaats moet vinden van de legers van de Europese landen, die vergeleken met de Russen slecht georganiseerd zouden zijn en zonder de VS ongetwijfeld het onderspit zullen delven. (Zie hiertoe het onderzoek van het Kiel Institute for the World Economy).
In 'Als Rusland wint' schetst de Duitse politicoloog Carlo Masala
een scenario van de gevolgen van een Russische inval in NAVO gebied.
Bron: Uitgeverij Prometheus
NAVO baas Rutte beweerde aan de vooravond van de NAVO-top in Den Haag dat wie defensie uitgaven niet wil verhogen dan maar "Russisch moet gaan leren of emigreren naar Nieuw-Zeeland". Een kras staaltje stemmingmakerij. De Europese NAVO landen geven drie keer meer uit dan de Russen, ondanks de enorme extra Russische uitgaven. Zoals uit bovenstaande tabel blijkt, geven alleen al Duitsland en het Verenigd Koninkrijk samen meer uit aan defensie dan Rusland.
Je kunt je weliswaar afvragen in hoeverre Rusland goedkoper uit is dankzij lagere salarissen en pensioenen, maar de kosten van wapentechnologie zijn bij hun zeker niet per definitie goedkoper. Rusland leidt bovendien enorme verliezen: dat kost ook erg veel geld. Het is maar de vraag hoe lang Rusland deze oorlog economisch kan volhouden.
Een andere indicator om de militaire slagkracht met elkaar te vergelijken is om gewoon eens naar manschappen en materieel te kijken, zoals zichtbaar gemaakt in de volgende tabellen.
Een vergelijking tussen manschappen en materieel van Rusland, NAVO zonder VS en de VS zelf.
Het gaat hier om een beperkte selectie. Raketten, luchtafweer en drones zijn bijvoorbeeld niet meegenomen. Zie verder: de defensievergelijker bij de NOS
Bron: de NOS baseert zich op de military database 2025 van het International Institute for Strategic Studies
Ergo: ook zonder de Amerikanen blijkt Europa de Russen ruimschoots te overtreffen. Dat de Russen een ernstige bedreiging vormen voor Europa is dan ook een bewering die niet vol te houden is. Vermoedelijk verliezen de Russen bij een confrontatie met Europa binnen een week de controle over hun luchtruim , worden hun havens afgesneden en botsen ze te land op een muur van tanks,kanonnen en militairen.
De positie van Oekraïne is een ander verhaal.
Militaire hulp aan Oekraïne
Bij elkaar is er sinds de start van de oorlog ongeveer $130 miljard aan directe militaire hulp aan Oekraïne gegeven. (Zo'n 3% van het totale NAVO budget in die 3 jaar.) Met omgerekend $45 miljard per jaar was dat op het oog nog voldoende om de Russen tegen te houden. Althans, opgeteld bij de $174 miljard die Oekraïne er zelf tegenaan heeft gegooid. Nu kan het land het uitgaven patroon niet lang meer volhouden terwijl de Russen fors meer uitgeven. Alsof het nog niet genoeg is, geven de Amerikanen aan minder te willen betalen.
Tot nu toe waren het vooral de Amerikanen onder president Biden en kleinere NAVO landen waaronder Nederland, Polen en de Scandinavische landen, die de militaire hulp aan Oekraïne hebben gefinancierd. Zie de (grijze) balken in onderstaande tabel.
Steun aan Oekraïne in de periode 2022 t/m feb 2025. Weergegeven zijn landen die meer dan $1 miljard hebben gegeven.
Grijs zijn militaire uitgaven, blauw financieel, zwart humanitaire hulp. Bron: Statista
Zie voor updates: Ukrain supporter tracker van het IFW
Het is opmerkelijk hoe weinig grote Europese NAVO landen in de afgelopen jaren bijgedragen hebben aan militaire steun voor Oekraïne. Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hadden meer kunnen geven; de steun van Frankrijk en Italië was ronduit laag.
Het is nu aan Europese landen om te bepalen of al die extra NAVO miljarden ook extra Europese ondersteuning voor Oekraïne betekenen. Dat proces lijkt nu gaande. Alleen de betalingen van de Amerikanen overnemen kost $20 miljard extra op jaarbasis. Er zal zeker meer nodig zijn. Steunbetuigingen te over, maar eerst maar eens afwachten wat er in de praktijk van terecht komt.
Toch biedt ook de noodzaak voor extra steun aan Oekraïne geen afdoende verklaring voor de verhoging van de NAVO-norm richting 3,5% van het BBP. Dat gaat immers om een extra $400 miljard per jaar: al zou je de militaire hulp aan het land verdubbelen, dan blijft er alsnog meer dan $300 miljard over.
De werkelijke reden: afschrikking door viervoudige overmacht
De werkelijke reden voor het opschalen van de NAVO norm ligt dan ook niet bij de Russische dreiging voor Europa. Er is bovenal sprake van een strategische heroriëntatie van de NAVO, in het licht van de mondiale uiteenzetting van de NAVO met Rusland, China, en hun allianties met landen als Noord-Korea en Iran. Dit is in elk geval hoe Rutte het zelf toelichtte in een interview met de New York Times na de top in Den Haag: "Er is een groeiend besef, en laten we hier niet naïef over zijn: als Xi Jinping Taiwan zou aanvallen, zou hij eerst zijn junior partner in dit alles, Vladimir Vladimirovitsj Poetin, die in Moskou woont, bellen en hem zeggen: 'Hé, ik ga dit doen, en ik wil dat jij hen bezig houdt in Europa door NAVO-grondgebied aan te vallen.' Dat is hoogstwaarschijnlijk hoe dit zal verlopen."
De NAVO bewapent zich kortom, om met overmacht aan conventionele middelen een mondiale twee fronten oorlog te kunnen voeren. Van deze bewapening moet dan weer een afschrikwekkend effect uitgaan, waardoor men deze oorlog voorkomt. Op dit moment geeft de NAVO ruim drie keer zoveel uit als China en Rusland samen, na invoering van de nieuwe NAVO norm wordt dat vier keer zoveel. Daarnaast wordt er de nodige druk uitgeoefend op NAVO bondgenoten in Azië, zoals Zuid-Korea en Japan om ook extra in defensie te investeren.
Wereldwijde defensie uitgaven 1988-2024: een groeiversnelling in de laatste 2 jaar
Bron: SIPRI
Wereldwijde uitgaven
In 2021 werd voor het eerst de grens van $2.000 miljard aan wereldwijde militaire uitgaven overschreden, terwijl nu de $3.000 miljard al in zicht komt. Met de inval in Oekraïne als 'trigger' zijn we zonder al teveel discussie in een wereldwijde nieuwe wapenwedloop terecht gekomen. Ook in het Midden Oosten en Oost-Azië wordt fors meer uitgegeven. Het SIPRI constateert dat in 2024 de wereldwijde militaire uitgaven met 9,4% zijn gestegen: de hoogste stijging sinds het einde van de Koude Oorlog.
Het lijkt dan allemaal voor veel mensen heel logisch, maar zo vanzelfsprekend is het toch echt niet: hoezo moet de NAVO vier keer zoveel uitgeven als Rusland en China? Je kunt al dat extra geld ook, zelfs al is het maar voor een deel, gebruiken om langs andere wegen te investeren in veiligheid, zoals in meer internationale samenwerking en in meer internationale solidariteit. Nu wordt er vooral op deze zaken bezuinigd, mede om de nieuwe NAVO norm te halen.
Je hoeft geen pacifist te zijn om hier grote vraagtekens bij te zetten.
Een Patriot lanceer installatie (bron: wikimedia)
De kosten vliegen je met iedere raket om de oren: Patriot raketten kosten bijvoorbeeld $2-3 miljoen per stuk,
een achterliggend systeem met radar, lanceerinstallatie e.d. kost al snel $1 miljard.
Het is de komende jaren des te meer een kwestie van opletten geblazen waar het geld allemaal blijft.
Zie: 'Wat kost dat nou, zo'n Stinger?